رویا صدر و بازشناسی زنان طنز
|
تاريخ خبر: سه شنبه 10 خرداد 1390 -27جمادی الثانی 1432 - 31مه 2011 شماره 25045 رؤيا صدر و بازشناسي «زنان طنز»
از رؤيا تا واقعيت
محمد صالحي آرام
 |
|
خيليها حرفش را ميزدند، كساني با اهل نظر مشورت ميكردند: چگونه زنان طنزپرداز يا زنان طنز پارسي را شناسايي كنيم، نام و نوشتههايشان را گرد آوريم، و آن را كتاب كنيم؟ رؤيا صدر اين رؤيا را به واقعيت رسانيد. *** اولين كتابي كه از طنزپرداز و طنزپژوه كوشنده خانم رؤيا صدر در سال 1381 با عنوان «بيست سال با طنز» به دستم رسيد، احساس كردم بانويي عاشق پا به ميدان گذاشته و پس از دايره ًْالمعارفوار سه جلدي «طنزپردازان ايران از مشروطه تا انقلاب» با كتابي كمحجم اما جامع در زمينة طنز و طنزپردازان، روبهرو هستيم. در اين كتاب كه در آغاز انتشار، اين قلم آن را در روزنامه اطلاعات معرفي كرد، يادآور شد كه در كنار تعريف طنز و شاخههاي شوخطبعي، ضمن گذري كوتاه بر تاريخ طنز، بررسي مختصر طنز معاصر، معرفي آثار طنز در عرصه كتاب و نشريات طنزآميز، حتي ستونهاي طنز روزنامههاي جدي، تمامي گنجانيده شده كه قدمي تحسين برانگيز است. با اين وصف، خانم صدر در سال 85 با تأليف و عرضه كتاب ديگري با عنوان «برداشت آخر» يا نگاهي به طنز امروز، ناگفتههاي بسياري را كه براي علاقهمندان و حتي خود طنزپردازان، جالب توجه و آگاهي دهنده بود، مطرح و كار نخست خود را تكميل كرد و اين درحالي بود كه برخي از مدعيان اين وادي فقط «كتابسازي» ميكردند؛ يعني پشت هم كردن چند اثر نظم يا نثر طنز در يك مجموعه با چند سطر شرح حال، و كار زحمتبرداري چون كارهاي خانم صدر هرگز انجام نداده بودند. ناگفته نماند در زمينه طنز آثار متعدد ديگري هم داشتهايم كه نگارنده در نقدي كه بر نوشتهاي از نويسنده و پژوهشگر و همكار گرامي آقاي اكبر اكسير قلمي كرده بودم، از آنها نام بردم (البته صرفاً براي آگاهي دادن به جوانان اهل طنز) و نياز دوباره به اين كار نيست... *** اينك باز هم براي اولين بار همان بانو و با همان پشتكار درخور ستايش، دست همت از آستين به در آورده، و به نگارش كتابي اقدام كرده كه آقايان حرفش را ميزدند. اين كتاب كه از سوي نشر «گلآذين» چاپ شده، «شكرستان» (نگاهي به آثار زنان در نشريات طنز) نام دارد. خانم صدر حتماً با تلاش و جستجوي بسيار(1) توانسته نام اصلي و نام مستعار و نمونه آثار زناني را كه در نشـــريات طنز: چلنگر، توفيق، كاريـــكاتور، آهنگر، فكاهيون، خورجين، طنز پارسي، دنياي طنز، طنز و كاريكاتور، نشريه ستون آزاد، گلآقا (هفتـــه نامه، ماهنامه، سالنـــامه و هفته نامه بچـــهها... گل آقا) قلم زدهاند؛ در شكرستان بيــــاورد كه اين كار كوچكي نيست. دليلش هم اين است: طنز در مطبوعات ايران همواره چهرهاي مردانه داشته است. در اين ميان، آثار زنان طنزنويس در نشريات، زير ساية حضور پر رنگ مردان و تفكر مردانه، پنهان مانده و كمتر مورد توجه قرار گرفته است. كتاب حاضر تلاش كرده از رهگذر بررسي آثار زنان در نشريات طنز دورة معاصر، به درك مشخص و روشني از اين حضور مطبوعاتي برسد. بدين منظور به بررسي نشرياتي كه زنان طنزنويس در آنها حضور مستقل و چشمگيري داشتهاند، پرداخته كه نامشان در كتاب نقل شده است. جالبتر اينكه مؤلف حتي نام و نمونه آثار مرداني را هم كه با اسم زنـــانه طنز مينوشتهاند، در كتاب خود آورده است. به اين توضيـــحات اضافه كنيم بخشي از ديباچه «شكرستان» را كه از ديـــدگاههاي خانم صدر در اين زمينه نيز آگاهي بيابيم. «نقش زنان در نشريات طنز از ابتدا تا به حال، ارتباط مستقيمي با مدرنيزاسيون جامعه ايران و رشد طبقة متوسط شهرنشين از آغاز قرن حاضر دارد. ميتوان آن را ارمغان رويكرد مدرنيستي مشروطه دانست كه حركتهاي برابري طلبانة زنان در عرصة علم و آموزش و اجتماع از مؤلفههاي آن است. فعالان جنبش زنان از يك سال قبل از انقلاب مشروطه، به حركتهاي سياسي و اجتماعيشان انسجام دادند و خواستههاي هدفمندشان را به وسيله انتشار مجلات و تشكيل انجمنهاي سرّي بيان كردند. در اين ميان، طرح مسائل و مشكلات زنان، همپاي شكل گرفتن اولين ستونها و نشريات طنز در «ملانصرالدين» آذربايجان و در «صوراسرافيل» (ستون چرندپرند) و ديگر نشريات مورد توجه قرار گرفت و به يكي از محورهاي مهم و مناقشه برانگيز آثار طنزآميز تبديل شد. اين امر در طي زمان به حضور زنان در نشريات طنز انجاميد و فرصتي فراهم آورد تا زنان بتوانند از زبان خودشان به طرح مسايل و دغدغههاي خود در قالب طنز بپردازند. وظيفهاي كه پيش از آن مردان طنزنويس بر عهده داشتند! در مجموع، آثار زنان در نشريات طنز پيش و پس از انقلاب را ميتوان از دو زاويه بررسي كرد: يكي كنكاش فضاي ذهني و دغدغههاي جنسيتي زنان نويسنده، كه در مطالبشان متجلي ميشود و ميتواند آينهاي از شرايط زنان هر دوره باشد؛ و ديگري بررسي موقعيت و جايگاه ادبي زنان در نشريات طنز و دستيابي به تصويري از توان ادبي آنها در طنز مطبوعاتي...» پينويس: 1ـ جستوجوي بسيار به اين دليل مورد تأكيد است كه شخص بنده پس از پنج دهه و خردهاي! اهل بخيه بودن، وقتي خانم صدر تلفني در زمينه زنان طنزنويس صحبت ميكرد، من فقط نام پوپك صابري، ريتا اصغرپور و رؤيا صدر را بلد بودم!! تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل! |
+ نوشته شده در سه شنبه دهم خرداد 1390ساعت توسط محمدصالحی آرام
|
